Akreditif işlemlerinde bankalar; savaş hali, isyan, ayaklanma, doğal afetler veya kontrolleri dışındaki nedenlerle faaliyetlerinin kesintiye uğramasından kaynaklanan sonuçlar için hiçbir sorumluluk üstlenmezler.
Bu tür mücbir sebep durumlarında, bankanın kapalı olduğu süre zarfında vadesi dolan akreditifler için kritik bir kural işler: Banka tekrar faaliyete geçtiğinde, kesinti süresince vadesi bitmiş olan bir akreditif altında ibraz karşılamayacak veya iştira (satın alma) işlemi gerçekleştirmeyecektir.
Bu yapı, bankaların mücbir sebep kaynaklı risklere karşı hukuki koruma altında olduğunu göstermektedir.
Uluslararası ticarette akreditiflerin işleyişi, bankaların kontrolü dışındaki olağanüstü durumlarda belirli muafiyetlere dayanmaktadır.
Savaş hali veya benzeri toplumsal olayların bankacılık faaliyetlerini durdurması, akreditif yükümlülüklerini doğrudan etkilemektedir.
Bankaların Sorumluluk Muafiyeti
Bir banka; doğal afetler, isyan, ayaklanma, iç karışıklık, savaş hali, terör eylemleri, grev veya lokavtlar gibi nedenlere bağlı olarak faaliyetinde meydana gelecek kesintilerden kaynaklanan sonuçlardan dolayı hiçbir yükümlülük ve sorumluluk üstlenmez.
Bu kural, bankanın kendi iradesi dışında gelişen ve operasyonel süreçleri imkansız kılan her türlü olay için geçerlidir.
Faaliyet Kesintisi ve Vade Sonu Riski
Mücbir sebep hallerinde en kritik nokta, akreditifin vadesi ile bankanın kapalı olduğu sürenin çakışmasıdır.
Teknik kural şu şekildedir:
- İbraz ve İştira: Bir banka tekrar faaliyete geçtiğinde, faaliyetinin kesintiye uğradığı süre içinde vadesi son bulmuş bir akreditif altında ibraz karşılamayacak veya iştira etmeyecektir.
- Hak Kaybı: Vadesi bankanın kapalı olduğu döneme denk gelen bir akreditif lehtarı (ihracatçı), banka açıldıktan sonra “vade geçtiği” gerekçesiyle ödeme alamama riskiyle karşı karşıya kalır.
Bu kurallar çerçevesinde, akreditif altındaki ödeme güvencesi bankanın fiziki ve operasyonel olarak açık olduğu sürelerle sınırlıdır.
Savaş veya benzeri bir engel nedeniyle bankanın kapandığı dönemde dolan süreler, kural olarak banka tarafından telafi edilmemektedir.
ÖZGÜR EKER (CDCS)
Akreditif Danışmanlık ve Eğitim Hizmetleri